Stel de vraag aan een AI zelf en je krijgt binnen twee seconden "ja" terug, met bronnen erbij. Dat is geen truc: het klopt gewoon. De taalvraag is een opgeloste vraag die uit gewoonte nog gesteld wordt.

Wat eronder zit, is niet opgelost. Bijna niemand die vraagt of AI Nederlands spreekt, is bezorgd over grammatica. De echte zorg is dat er straks iets onder je naam staat wat je zelf nooit zo gezegd zou hebben. Dat is een terechte zorg, en het is de meest onderschatte reden waarom mensen afhaken.

Hieronder staat waar het verschil precies zit, wat een stem eigenlijk is als je hem uit elkaar haalt, en hoe je hem vastlegt zonder aan een leeg document te beginnen.

01 / de taalHoe goed is AI in het Nederlands, echt?

Goed genoeg om het op grammatica en vloeiendheid niet van een gemiddelde tekstschrijver te onderscheiden. De grote taalmodellen zijn getraind op enorme hoeveelheden Nederlandse tekst en schakelen moeiteloos tussen registers: formeel, informeel, zakelijk, warm.

Waar het soms wringt: heel lokale uitdrukkingen, vakjargon uit kleine niches, en de nuance tussen Nederlands-Nederlands en Vlaams als je daar niet expliciet om vraagt. Dat zijn randgevallen en ze zijn oplosbaar met voorbeelden. De taal zelf is geen reden meer om te twijfelen.

02 / het verschilWaarom klinkt AI-tekst dan toch niet als ik?

Omdat correct Nederlands en jouw Nederlands twee verschillende dingen zijn. Een model zonder kennis van jou schrijft het gemiddelde van iedereen: net, glad en inwisselbaar. Je herkent het aan zinnen waar niemand ooit tegen kan zijn, en die daarom ook niemand raken.

Jouw stem zit in de afwijkingen van dat gemiddelde. De woorden die jij wél gebruikt en de buzzwords die je weigert. Hoe direct je iemand aanspreekt. Of je grapjes maakt, en waarover nooit. De voorbeelden die je al jaren aanhaalt omdat ze werken.

Geen van die dingen staat in een taalmodel. Ze staan in jouw hoofd, en zolang ze alleen dáár staan, kan geen systeem ermee schrijven.

03 / de ontledingWat is een stem eigenlijk, praktisch gezien?

Drie lagen, en alle drie zijn ze vast te leggen. Dat is het goede nieuws: een stem is geen mystiek talent maar een set herhaalbare keuzes die je zelf al maakt, alleen nog nergens hebt opgeschreven.

De eerlijkste bron voor alle drie is bestaand materiaal: verzonden mails, geschreven offertes, oude posts. Daar staat hoe je écht schrijft, niet hoe je denkt dat je schrijft. Dat verschil is groter dan de meeste mensen verwachten.

04 / het vastleggenHoe leg je een stem vast zonder een leeg document?

Door op te nemen wat je toch al doet, in plaats van te gaan schrijven. Het leegdocumentprobleem is de reden dat dit bij vrijwel iedereen op de lijst blijft staan: je moet je hele manier van werken in één keer ergens in gieten, en dat moment komt nooit.

Vier stappen, in deze volgorde:

• Opnemen wat je toch al doet. Een gesprek waarin je je aanpak uitlegt. Niet naspelen, gewoon opnemen wanneer het echt gebeurt.
• Uitschrijven. Van opname naar tekst. Dit is de stap waar je niets bij hoeft te denken en die daarom altijd lukt.
• Ordenen in vaste thema's. Hier ontstaat het verschil tussen een stapel en een systeem.
• Ontdubbelen. Je legt dezelfde dingen vaker uit dan je denkt. Wat overblijft is de kern.

Verzamelen geeft je een archief. Ordenen geeft je een systeem.

Zo werken wij het ook uit bij een klant: een gesprek van zestig tot negentig minuten waarin iemand zijn eigen manier van werken uitlegt, en dat wordt de basislaag. Niet omdat een opname magisch is, maar omdat mensen pratend nauwkeuriger zijn over hun eigen vak dan schrijvend. In een formulier vul je in wat je denkt dat er verwacht wordt. In een gesprek zeg je wat je bedoelt.

05 / het lerenHoe leert een systeem mijn stem?

In twee fases. Eerst voed je het met dat bestaande materiaal, zodat de eerste concepten al in de buurt komen. Daarna doet de correctielus het echte werk: elk concept dat jij aanpast vóór verzending is een les. Pas je drie keer dezelfde soort zin aan, dan hoort dat patroon standaard te worden.

Precies daarom komt bij ons alles als concept binnen in plaats van dat het zichzelf verstuurt. De goedkeurstap is niet een veiligheidsslot dat we er later omheen hebben gezet: het is de plek waar jouw stem het systeem in stroomt. Een systeem dat zelf publiceert, leert niets. Meer daarover in waarom wij je posts niet automatisch publiceren.

Reken op enkele weken waarin je meer corrigeert dan je lief is. Dat is geen gebrek, dat is les één tot en met twintig.

06 / wat blijftWat blijft er van mij in het eindresultaat?

Als het goed is: alles wat telt. Het systeem draagt de vorm, de structuur en het volume. Jij levert de opvattingen, de voorbeelden en het laatste woord. Lezers merken geen verschil, omdat er geen verschil hoort te zijn: elk stuk is door jou goedgekeurd en waar nodig bijgeslepen.

En klinkt iets tóch niet als jij, dan verstuur je het niet. Zo simpel is de waarborg. Er bestaat geen versie hiervan waarin je vastzit aan tekst die je niet mag veranderen; wat van jou is en wat niet, staat in van wie is het als het werkt.

Daarmee blijkt "werkt AI in het Nederlands" uiteindelijk een kleine vraag. De grote vraag is of je bereid bent je stem vast te leggen. Dat werk kan niemand van je overnemen, ook wij niet.

Deze tekst is met AI-ondersteuning tot stand gekomen en door een mens gecontroleerd en vastgesteld voor publicatie.